Informator o programach rolno-środowiskowych

Chrońmy dolinę Biebrzy

Położona w północno-wschodniej Polsce dolina Biebrzy to jedna z ostatnich naturalnych, nizinnych dolin rzecznych w Europie Środkowej. Jej wybitne walory przyrodnicze, krajobrazowe i kulturowe przesądziły o utworzeniu w 1993 r. Biebrzańskiego Parku Narodowego o powierzchni 59 223 ha.


Dolina Biebrzy to jedno z unikalnych miejsc w Europie. Fot. A. Wiatr

W ten sposób największy park narodowy w Polsce chroni wiele bardzo rzadkich gatunków flory i fauny. Jest to jedna z najważniejszych międzynarodowych ostoi ptactwa wodno-błotnego w Europie. Na szczególną uwagę zasługują: wodniczka, dubelt, orlik grubodzioby, czy będący logo Parku batalion. Park to także największa w Polsce ostoja łosia oraz matecznik wilka. Krajobraz doliny Biebrzy dużej mierze ukształtowany został przez człowieka. Wiele spośród otwartych przestrzeni bagien to efekt ręcznego wykaszania bagiennych łąk oraz wypasu bydła. Dlatego warto zachować tradycyjną gospodarkę rolną na tym terenie. Niestety, zaprzestanie przez rolników (głównie z powodów ekonomicznych) tradycyjnego wykaszania bagiennych łąk w szybkim tempie prowadzi do ich zarastania brzozami i wierzbami. Stanowi to olbrzymie zagrożenie dla przyrody, rzadkich gatunków ptaków czy roślin. Zmienia się barwna mozaika krajobrazu, która stanowi o różnorodności i pięknie doliny Biebrzy. Doliny, którą musimy zachować dla przyszłych pokoleń!

  
W dolinie Biebrzy przeplata się przyroda z tradycyjnym użytkowaniem i mało liczną już drewnianą architekturą domów, fot. A.Wiatr



Wilk - największy drapieżnik na Bagnach Biebrzańskich,
fot. A.Wiatr
Dubelt - bardzo rzadki ptak związany z bagnami, nadal można go oglądać nad Biebrzą,
fot. G.T. Kłosowscy


Łoś - król bagien, największy roślinożerca na bagnach

Rolniku - dokonaj właściwego wyboru!

Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej niesie ze sobą wiele nowych wyzwań dla polskiej wsi i rolnictwa. Nadmierna intensyfikacja produkcji rolnej, zmiana sposobów gospodarowania, nadmierne nawożenie czy wykorzystanie na dużą skalę środków chemicznej ochrony w rolnictwie może doprowadzić do katastrofalnych zmian w ekosystemach i pogorszenia stanu środowiska naturalnego.

  
Do tradycyjnego krajobrazu nad Biebrzą zdecydowane lepiej pasują stogi!
Sianokosy były kiedyś jednym z najważniejszych wydarzeń kulturowych w nadbiebrzańskich wnioskach, choć zbiór siana często miał miejsce dopiero zimą, fot. A.Wiatr


Wiele negatywnych tego typu przykładów możemy znaleźć wśród starych krajów członkowskich np. w Holandii czy Anglii. Turyści z tych krajów przyjeżdżają do nas by podziwiać to, co sami stracili. Trzeba więc dbać o nasz główny atut polskiego rolnictwa, jakim jest bardzo dobra kondycja przyrodnicza terenów rolnych.

  
Dolina Biebrzy zachwyca swym rozmiarem i urokiem

  
Bocian - ptak, który dowodzi o dobrej kondycji przyrodniczej terenów rolnych Polski
i nadal pozostaje ozdobą wiejskich zagród


Odchodzenie od tradycyjnych metod gospodarowania, raptowna zmiana stylu życia negatywnie odbije się na lokalnych tradycjach, zwyczajach czy wreszcie pięknie i różnorodności wiejskiego krajobrazu nad Biebrzą.

  
Niegdyś stogi - dziś plastikowe bele to dziejowa zmiana w rolnictwie.

Czy rolnicy zamieszkujący dolinę Biebrzy mogą temu zapobiec? TAK. Korzystając z dopłat unijnych programów rolnośrodowiskowych. Dzięki uczestniczeniu w działaniu "Wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i dobrostanu zwierząt" rolnicy mogą wspierać ochronę biebrzańskiej przyrody, stać się jej strażnikami, zapewniając tym samym zdrową przyszłość swoim dzieciom.


Czym są programy rolnośrodowiskowe?
W wyniku promowania nowej polityki rolnej Unii, współczesne rolnictwo ma nie tylko produkować żywność ale także troszczyć się o zachowanie dobrego stanu środowiska przyrodniczego na terenach wiejskich, minimalizować jego negatywne efekty na środowisko, łączyć ochronę środowiska z rozwojem gospodarki rolnej. Zatem programy rolnośrodowiskowe mają zachęcać rolników do stosowania takich metod gospodarowania, które jednocześnie chronią i dbają o środowisko naturalne. Jest to coś więcej niż stosowanie zwykłej dobrej praktyki rolniczej.

Dlatego też gospodarzom, którzy zdecydują się na udział w programach rolnośrodowiskowych udziela się dopłat pieniężnych, które mają zrekompensować utracony z tego tytułu dochód lub poniesione dodatkowe koszty. Płatność rolnośrodowiskowa może być zwiększona o 20% stawki podstawowej, jeśli pakiety rolnośrodowiskowe (przynajmniej jeden) będą wdrażane na obszarze NATURA 2000. Płatność rolnośrodowiskowa może być również zwiększona o 20% w przypadku realizacji pakietu rolnictwo ekologiczne, jeśli produkcja zwierzęca jest zbilansowana z produkcją roślinną. Powyżej wspomniane zwiększenia płatności nie mogą się sumować, oznacza to, że płatność rolnośrodowiskowa za dany pakiet nie może przekroczyć 120% płatności podstawowej.

Programy realizowane są na terenie całego kraju, a pakiety "Rolnictwo zrównoważone", "Utrzymanie łąk ekstensywnych" oraz "Utrzymanie ekstensywnych pastwisk" tylko na wybranych obszarach w tzw. strefach priorytetowych (ich wykaz można znaleźć w oddziałach ARiMR oraz ODR-ach). Cała dolina Biebrzy wchodzi w skład strefy priorytetowej "Obszar Przyrodniczo Wrażliwy Biebrzańsko - Narwiański".


Kto może skorzystać z programów rolnośrodowiskowych?
Z programów mogą skorzystać producenci rolni: zarówno osoby fizyczne jak i podmioty posiadające osobowość prawną np. stowarzyszenia, spółki itp. oraz inne organizacje nie posiadające osobowości prawnej pod warunkiem że:

  • są właścicielami lub dzierżawcami min. 1 ha użytków rolnych na co najmniej 5 lat i spełniają kryteria zasięgu geograficznego pakietów rolnośrodowiskowych (strefa priorytetowa lub cały kraj);
  • sporządzą 5 letni plan działalności rolno-środowiskowej dla gospodarstwa (z pomocą doradcy rolniczego z ODR);
  • będą przestrzegać w gospodarstwie zasad zwykłej dobrej praktyki rolniczej oraz spełniać obowiązki wynikające z wybranego programu rolnośrodowiskowego przez 5 lat;
  • będą prowadzili rejestr prowadzonej działalności w gospodarstwie (np. zapisy dotyczące prac polowych, użytkowania łąk czy hodowli zwierząt) na potrzeby kontroli i monitoringu;
  • będą posiadać niezbędną wymaganą dokumentację do kontroli planu rolnośrodowiskowego.

    Co to jest zwykła dobra praktyka rolnicza?
    Są to standardy stworzone w oparciu o przepisy prawa w zakresie ochrony środowiska, których powinien przestrzegać każdy rolnik. Dotyczą one takich ważnych zagadnień jak: przechowywanie nawozów naturalnych i mineralnych, nawożenia, stosowania środków ochrony roślin, rolnicze wykorzystanie ścieków i osadów ściekowych, ochrona siedlisk przyrodniczych, ochrona wód i gleby czy utrzymanie porządku w gospodarstwie.

    Jakie działania możemy wybrać?
    Krajowy Program Rolnośrodowiskowy (KPR) proponuje siedem przedsięwzięć (pakietów):

    I. "Rolnictwo zrównoważone" - realizowane tylko w strefach priorytetowych
    II. "Rolnictwo ekologiczne"
    III. "Utrzymanie łąk ekstensywnych" - realizowane tylko w strefach priorytetowych
    IV. "Utrzymanie ekstensywnych pastwisk" - realizowane tylko w strefach priorytetowych
    V. "Ochrona gleb i wód",
    VI. "Strefy buforowe"
    VII. "Zachowanie rodzimych ras zwierząt gospodarskich"

    Każdy z pakietów wymaga spełnienia określonych warunków gwarantujących dopłatę finansową.

    Jak i gdzie ubiegać się o dotację?
    Po podjęciu decyzji, że chce się uczestniczyć w programie rolnośrodowiskowym w pierwszej kolejności należy uzyskać numer identyfikacyjny wnioskodawcy (jeżeli jeszcze ktoś tego nie uczynił w ARiMR). Kolejne kroki winniśmy postawić w ODR i skontaktować się z doradcą rolnośrodowiskowym w celu opracowania planu rolnośrodowiskowego dla gospodarstwa. Formularze wniosków do programów rolnośrodowiskowych można otrzymać w Biurach Powiatowych ARiMR. Tu też przez cały rok można składać wnioski. Będą one rozpatrywane w terminie do 15 czerwca. Pakiety można będzie można realizować po otrzymaniu decyzji z ARiMR, a płatność nastąpi po terminie 8 miesięcy od daty rozpoczęcia realizacji programu. W drugim i kolejnych latach funkcjonowania programów wnioski należy składać w terminie od 1 marca do 30 kwietnia.

    Wszelkich dalszych informacji nt. programów rolnośrodowiskowych udzielają pracownicy Ośrodków Doradztwa Rolniczego oraz Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

    Miejmy nadzieję, że skorzystanie z programów rolnośrodowiskowych przez rolników z doliny Biebrzy przyczyni się do zachowania jej dziedzictwa przyrodniczo-kulturowego oraz poprawy bytu mieszkańców nadbiebrzańskich wsi.

    Kampanię edukacyjno-informacyjną w dolinie Biebrzy nt. programów rolnośrodowiskowych przeprowadziło Stowarzyszenie Pracownia Architektury Żywej w ścisłej współpracy z Biebrzańskim Parkiem Narodowym, PWODR Szepietowo, Odział ARiMR w Łomży. Wszystkim partnerom składamy serdeczne podziękowania za udzieloną pomoc.

    Charakterystykę pakietów rolonośrodowiskowych opracowano na podstawie materiałów ARiMR.


  • Kampania informacyjno-edukacyjna o programach rolnośrodowiskowych
    realizowana w ramach projektu
    "Rolnicy wspierają ochronę przyrody nad Biebrzą"
    dofinansowanego przez Ambasadę Królestwa Niderlandów w Warszawie.